“Ruh Ummanı” ifadesi kelime kelime şöyle anlaşılır:
Ruh: İnsanın maddî bedenden öte, Allah’tan gelen mânevî özü; canlılık, idrak, bilinç ve hakikate yöneliş merkezi.
Umman: Büyük deniz, okyanus, engin ve sınırı kolay kavranamayan derinlik.
Bu yüzden “Ruh Ummanı” şu mânaya gelir:
Ruhun sonsuz denizi, insanın iç âlemindeki derin mânevî genişlik.
Tasavvufî dilde bu ifade, insanın kalbinde ve ruhunda bulunan derinliği anlatmak için kullanılır. Yani insan sadece et, kemik, akıl ve duygulardan ibaret değildir; içinde Allah’a yönelen, hakikati arayan, derinleştikçe genişleyen bir mânevî deniz vardır.
Daha sade ifade ile
Ruh ummanı, insanın iç dünyasının okyanus gibi derin olması demektir.
Bir insan dışarıdan sıradan görünebilir; fakat içinde:
- sevgi,
- hüzün,
- tefekkür,
- Allah’a yöneliş,
- sırlar,
- pişmanlıklar,
- umutlar,
- marifet arayışı
gibi çok derin katmanlar vardır. İşte buna mecazen “ruh ummanı” denir.
Tasavvufî anlamı
Tasavvufta ruh, aslı itibarıyla Allah’tan gelen ilâhî bir nefha olarak görülür. Kur’ân’da şöyle buyrulur:
“Ona ruhumdan üflediğim zaman…”
Hicr 15/29, Sâd 38/72
Bu açıdan ruh ummanı, insanın içinde Allah’a ait hakikate açılan büyük bir derinliktir. Fakat bu denize girmek için nefis gürültüsünün susması, kalbin saflaşması gerekir.
Güzel bir cümleyle:
Nefis kıyıda oyalanır; ruh ise ummana açılmak ister.
Yani nefis geçici arzularla yetinir; ruh ise hakikati, huzuru ve Allah’a yakınlığı arar.
Örnek cümle
“İnsan kalbi küçük bir et parçası gibi görünür; fakat içinde bir ruh ummanı saklıdır.”
Burada anlatılmak istenen şey şudur:
İnsanın iç âlemi, dış görünüşünden çok daha derin ve geniştir.