Yoksa siz Yakub’un, ölüm döşeğinde iken çocuklarına, “Benden sonra kime ibadet edeceksiniz?” dediği, onların da, “Senin ilahına ve ataların İbrahim, İsmail ve İshak’ın ilahı olan tek bir ilâha ibadet edeceğiz; bizler ona boyun eğmiş müslümanlarız.” dedikleri zaman orada hazır mı bulunuyordunuz? ﴾133
https://kuranharitasi.com/kuran.aspx?sureno=2&ayetno=133
133-Ey İbrahim milletine önem vermeyen, ona rağbet etmeyen İsrailoğulları ve benzerleri! Ölüm, Yakup’un huzuruna geldiği, yani Yakup ölmek üzere olduğu vakit, ölüme hazırlanmaya çalıştığı vakit, oğullarına, “Benden sonra neye ibadet ve kulluk edeceksiniz?” dediği vakit, yoksa siz orada hazır mıydınız? Şüphesiz değildiniz.❤️ Halbuki gerçek İsrailoğulları olan Yakub’un öz oğulları orada hazır idiler. Yani soyundan geldiğiniz atalarınız orada hazır idiler ve onlar babalarına cevap verdiler, ona ne dediler bilir misiniz? İşte onların ne dediklerini ilâhî vahiyden şimdi öğreniniz: “Biz, senin ilâhına ve ataların İbrahim, İsmail ve İshak’ın ilâhına, bir olan o ilâha ibadet edecek ve ancak O’na tapacağız, O’na bağlanacağız, O’ndan başkasını tanımayacak ve yalnızca O’na boyun eğeceğiz.” dediler.❤️ Mısırlılar’ın türlü türlü putlara taptıklarını gören Hz. Yakup, onların içinde yaşayacak olan oğullarına, daha önce yaptığı çeşitli tavsiye ve uyarılara titizlikle uyulmasını ve kendisinden sonra da dinin elden bırakılmamasını hatırlatmak için, aynı vasiyyeti son nefesinde bile oğullarına bir kerre daha hatırlatmak gereğini duymuştu. O, gerçekten Allah’a bağlı bir kul olduğunu ve İslâm üzere ölmenin önemini kendi şahsında örnek olarak göstermişti. Oğulları da böyle cevap vererek bu uğurda kararlı ve azimli olduklarını ortaya koymuşlardı.❤️ Dikkat ediniz ki, onlar Yakup’un dedesi İbrahim’den ve amcası İsmail’den söze başladılar, bunları da adı altında ifadelerine dahil edip, kendi babalarından saydılar. Kendilerinin sadece İsrailoğulları değil, aynı zamanda İbrahimoğulları olduklarını ve onun soyundan geldiklerini ifade ettiler. Çünkü İbrahim kıssasını biliyorlardı, nimetin sırrını anlıyorlardı. Burada Tevrat’ın son peygamberi müjdeleyen ve tarif eden âyetlerinden bazılarındaki “ihvanınızdan, yani kardeşlerinizden” kelimesinin mânâsını açıklayan bir cümle vardır. Eldeki Tevrat’ın beşinci sifrinin onbirinci faslında Hz. Musa’nın dilinden, “İlâhınız Rab Teâlâ, size aranızdan ve ihvanınızdan bana benzer bir nebi ikame edecektir.” şeklinde haber verilmektedir.❤️
Burada Hz. Musa’nın ifadesi “nebiyyen mislî” şeklindedir ki, “benim gibi bir peygamber”, “benim özelliklerime benzer özellikte bir peygamber” demektir. Yine aynı fasılda “Rabbi Teâlâ, Musa’ya dedi ki, Ben onlara ihvanınız (kardeşleriniz) arasından sana benzer, seni andıran -nebiyyen misleke- bir peygamber tayin edip görevlendireceğim. O peygamberin, Benim ismimle tebliğ edeceği kelamları, her kim dinlemezse, Ben ondan intikam alırım.” şeklinde yer almış bulunmaktadır.❤️ Bundan dolayıdır ki, İsrailoğulları hala onun yolunu gözleyip dururlar. Ey İsrailoğulları! Demek ki, peygamberlerin sonuncusu ve tıpkı Hz. Musa’ya benzeyen, şeriat ve furkan sahibi biri, kardeşleriniz arasından peygamber olarak gönderilecektir. İsrailoğulları’ndan böyle bir peygamber gelmemiştir. Bu peygamber sizden değil, ihvanınızdan gelecektir. Acaba❤️Acaba İsrailoğulları’nın ihvanı kimlerdir? Yine İsrailoğulları’nın kendileri midir? Halbuki İsrailoğulları bir bütün olarak ele alındığı zaman onların kardeşlerinin kendileri olmaması gerekir, Yakub’un oğulları, babalarına cevap verirken, “babaların İbrahim ve İsmail ve İshak” demekle bu kardeşlik ilişkisini göstermişlerdir. Yakub’un öbür kardeşi İs soyundan Eyyûp (a.s.)’dan başka peygamber gelmemiştir, o da Hz. Musa’dan önce idi. Bu ihvan olsa olsa İsmail zürriyetinden olanlar idi. Çünkü İsmail, İshak’ın büyük kardeşi, Yakub’un da amcası idi. Gerçek mânâsıyle İsrailoğulları olan Yakub’un evlatları, İsmail’e dahi “baba” demekle İsmail evlatlarının kendi kardeşleri olduklarını ifade etmişlerdi.
İslâm âlimleri ve kıymetli tefsirciler, bugün elde bulunan Tevrat ve İncillerde, son peygamber Muhammed (s.a.v.) Efendimiz’in peygamberliğini açıkça veya dolaylı olarak müjdeleyen, onun bazı özelliklerini bildiren âyetlerin bir kısmını, aşağıda yer aldığı şekilde, açıklamışlardır:
Birincisi: Tevrat’ın biraz yukarıda naklettiğimiz iki âyetinin Arapça’ları şöyledir: “Muhakkak Rabb, sizin ilâhınızdır. Sizin için aranızdan ve kardeşlerinizden, benim gibi, bir peygamber koyacaktır.” “Muhakkak Rabb Teâlâ Musa’ya şöyle dedi: “Şüphesiz ben, kardeşleri arasından onlar için senin gibi bir peygamber koyacağım. Her kim benim ismimle bu adamdan ulaştırdığı kelimelerimi dinlemezse muhakkak ondan intikam alacağım.”n
Bunun Yunanca’sı da acizane gördüğüm kadarıyla şu şekildedir:
İkincisi: Tevrat’ın birinci bölümünün dokuzuncu babında: “Sâre, Hacer’e öfkelenip gazap ettiği vakit, Allah’ın meleği göründü ve ey Sâre’nin cariyesi Hacer, nereden geldin ve nereye gidiyorsun dedi. Hacer, ben hanımım Sâre’den kaçıyorum, dedi. Bunun üzerine melek ona: Sen hanımına dön, onun emirlerine boyun eğ. Zira Rabbin senin zürriyetini çoğalttıkça çoğaltacak. Zira sen gebe olacak ve bir oğul doğuracaksın. Allah Teâlâ senin yalvarmalarını ve boyun eğişini duyduğundan dolayı onun adını İsmail koyacaksın. O insanların gözbebeği olacak ve onun eli herkese açık ve hepsinin üstünde olacak ve herkesin eli ona hürmetle uzanacak ve o bütün kardeşlerine rağmen şükredecek.” dedi.❤️
İsmail Aleyhisselâmın elinin, bütün insanların elinin üstünde olması bizzat değil, ancak evladından Muhammed (a.s.v.)’ın peygamberliğiyle olduğunda şüphe yoktur. Zira o zamana kadar İsmail ve evladı, çölde mahsur idiler. Hz. Muhammed’in peygamberliği üzerine İslâm dini ile doğuya ve batıya yayıldılar.
Üçüncüsü: Yine Tevrat’ın Tekvin bölümünün yirminci babında: “Rabbi Teâlâ Tûr-i Sîna’da geldi ve bize Saîr’den tulû etti (doğdu) ve Faran dağlarında zuhur eyledi ve sağından Kıddîslerin ünvanlarını saf yaptı da onlara izzet ihsan etti ve onları bütün kavimlere sevdirdi ve Kıddîslerin hepsine bereketle dua etti”. Bilindiği gibi Faran veya Paran dağı Hicaz’dadır.❤️Yine Tevrat’ta: “İsmail büyüdü ve okçu oldu.” denilmektedir. İsmail’in Mekke’de sakin olduğu da bilinmektedir. Şu halde bu âyetin de Hicaz’da Hz. Muhammed’in peygamberliğine ve Mekke’nin fethine işaret ettiğinde şüpheye düşmemek lazım gelir.❤️Yahudiler bunu “Tûr-i Sina’dan ateş zuhur edip çevreye yayıldığı zaman Saîr’den ve Faran’dan dahi birer ateş zuhur edip çevreye yayıldı.” şeklinde yorumluyorlar ve Musa’ya vahiy geldiği sıralarda olmuş bitmiş bir hadise gibi gösteriyorlar. Lakin Allah’ın bir yerde mücerret bir ateş yaratmasına, “Oradan Rab geldi, tulû etti, zuhur etti.” denilmeyeceği aşikârdır. Böyle denilebilmesi için oralarda bu olayın arkasından bir vahiy veya bir harikanın meydana gelmesi gerekir. O tarihlerde ise Tûr-i Sina’dan başka bu gibi yerlerde böyle bir şey olmadığı herkesçe biliniyor. Her halde bu âyet, Hz. Muhammed’in peygamberliğine ve onun saf saf olmuş ashabına özellikle Mekke’nin fethine ve fetih sırasında Ashab-ı kiramın saflarına işaret etmektedir. Nitekim Habkuk Kitabı’nda bu mânâ tamamen beyan olunmuştur, şöyle ki:❤️
“Allah Tûr-i Sina’dan, Kudsî Faran Dağı’ndan geldi, Muhammed’in kıymetinden sema bir açılsa ve hamdinden yeryüzü bir dolsa, manzarasının şuaları nur gibi olurdu, ülkesini şanla muhafaza eder, ölümler önünden yürür. Yırtıcı kuşlar askerine arkadaş olur. Kalktı yeryüzünü kuşattı ve bütün ümmetleri gözetti ve onlardan bahseyledi. Eski dağlar eğildi, ebedî tepeler indi. Medyen ehlinin örtüleri sıyrıldı. Atlara bindik, yay ve boyun binitlerinin üstüne çıktık. Yakında yaylarını doldurup atacaksın. Ey Muhammed, oklar senin emrinle tam bir kanış kanacak, yeryüzü nehirlerle gürleyecek. Seni dağlar gördü titredi, sel yağmurları senden bir yana çekildi. Sahralar senin heybetinden ürktü, korkusundan ve perişanlığından ellerini kaldırdı. Güneş ve ay, yörüngelerinde durakladı. Askerler oklarının parıltısında ve beyanının parlaklığında yürüdü. Yeri öfkeyle çiğnersin, ümmetleri zecren döver, harman edersin. Çünkü sen ümmetinin kurtulması ve atalar toprağının kurtarılması için zuhur ettin!”
Hıristiyanlara ait nüshalarda son cümle “ümmetinin kurtuluşu ve Mesih’in kurtarılması için zuhur ettin.” şeklinde olduğu da rivayet edilmektedir. Gerçekten de Muhammed (s.a.v), bütün yücelikleri aşmış ve Hz. İsa Mesîh (s.a.v.)’i de yahudilerle hıristiyanların yalan ve iftiralarından kurtarmıştır.❤️
Dördüncüsü: Kitabı Mukaddes’in İşâya kitabında: “Kuvvet ver, çiçek aç, arkadaşın Mekke’ye niyet ediyor. Artık vaktin yaklaştı, Allah’ın kerameti üzerine doğacaktır. Arz karanlıklara bürünmüş, sis ümmetleri kaplamıştır. Rab, sana tam bir işrak aydınlıkla parlayacak Üzerine kerametini ızhar eyleyecek. Ümmetler senin nuruna, melikler senin parlak ziyana yürüyecek. Gözünü etrafındakilere kaldır ve düşün, zira onlar senin yanında toplanacak ve seni hac ve ziyaret eyleyecek ve sana evlatların uzak diyarlardan gelecekler. Çünkü sen şehirlerin anasısın. Şimdi diğer şehirlerin evladı, Mekke’nin evladı demektir. Koltuklar ve sedirler üzerinde elbiselerinle süslen. Bunu gördüğün zaman sevinç duyacaksın. Çünkü denizin zahireleri sana meyledecek, ümmetlerin askerleri sana hac eyleyecek. Medyen tokluları sana sevkolunacak. Seba ehli sana gelip, Allah’ın nimetlerini konuşacaklar ve O’nu büyükleyecekler. Farâ’nın koyunları sana gelecek ve benim mezbahıma beni razı edecek kurbanlar sunulacak ve o zaman Ben, şanlı beytim için bir hamd ihdas edeceğim”.❤️
Bu sayılan vasıfların hepsi, Mekke için, ancak fetihten sonra gerçekleşti. Milletlerin askerleri ona haccetti, denizlerin zahireleri oraya aktı. Orada ihdas olunan yeni hamd şekli de “Buyur Allah’ım! Emrine hazırım. Senin hiçbir ortağın yoktur. Emret Allah’ım! Şüphesiz ki hamd, nimet ve mülk senindir. Senin hiçbir ortağın yoktur.” telbiyesidir. Araplar İslâm’dan önce de telbiye getirirlerdi, fakat ” Buyur Allah’ım! Senin kendine ait olup sahip bulunduğun ve senin için olan ortaktan başka bir ortağın yoktur.” derlerdi. İşâya kitabında Bâdiye hakkında birçok tavsifler vardır.❤️
Beşincisi: Tevrat tefsircilerinden Seman, Tevrat’ın birinci sifri (Tekvîn)nin başlarında şunu rivayet etmiştir: “Allah Teâlâ, İbrahim aleyhisselâma vahyedip dedi ki; İsmail hakkındaki duanı kabul ettim ve onu mübarek kıldım, büyüttüm ve cidden muazzam yaptım, on iki büyük çocuk doğurtacak ve onu ben bir muhteşem ümmet için imam yapacağım.”
İsmail evlatları içinde bizim peygamberimiz Muhammed aleyhisselâmdan başka bir muhteşem ümmete imam olan kimse yoktur. Ve bu ümmetin, Muhammed ümmeti olduğu aşikardır.❤️
Altıncısı: Tefsiri üzerinde durduğumuz bu âyetle ilgili olmak üzere Hz. Yakup’un evladına vasiyeti hakkında Tevrat’ın Yunanca tercemesinde şu âyet nakl edilmiştir: Hz. Yakup, oğullarını toplayıp onlara demişti ki: “Ey oğullarım, gelecek olan o peygamber gelmediği müddetçe bizden peygamberlik kesilmez. O geldikten sonra bizden peygamberlik ve saltanat kesilir. Cümle âlem onun gelişini beklemektedir.”❤️
Yedincisi: Zebur’un yine Yunanca’sından şu metin nakledilmiştir:
Yani, Hak Teâlâ vahiy yoluyla Davud’a buyurdu ki: “Senden sonra şeriat sahibi bir peygamber göndereceğim ki, onun peygamberlik güneşi, doğuya ve batıya nur saçacak, onun kendisine ilk önce tabi olan ümmeti Arap kavminden olacak. İnat ve muhalefet edenler, hor ve hakir olacak zillete düşecek, şeriatine cihanın hükümdarları itaat edecek. Dini ve şeriati kıyamete kadar baki kalacak.”❤️
Sekizincisi: İncillerde de Hz. Muhammed’in vasıfları hakkında müjdeler bulunmaktadır. Bu cümleden olarak: nassı mevcuttur.❤️
Yani Hz. İsa buyurmuş ki; “O ki, benden sonra gelecek, benden evvel yaratılmıştır.
Ben onun papuçlarının bağını çözme hizmetine bile layık değilim.” (Matta İncili) .
Dokuzuncusu: Yuhanna İncili’nin Arapça’sında şöyle bir âyet bulunmaktadır:
Hz. İsa Mesih, Havarilerine demiştir ki: “Ben gideceğim ve size Faraklit, o ruhulhak gelecektir ki o, kendiliğinden konuşmaz. Ancak kendisine söylendiği gibi söyler.” (Yuhanna)
Gerçekten de Kurân’da “Ben ancak bana vahyedilene uyarım.” (En’âm, 6/50); “De ki, onu kendiliğimden değiştirmem benim için olacak şey değildir. Ben bana vahyolunandan başkasına uymam.” (Yunus, 10/15) ve “O kendi keyfine, kendi heva ve hevesine göre konuşmaz, onun sözleri vahiyden başka birşey değildir.” (Necm, 53/3,4) âyetleri bu ifadeyi doğrulamaktadır. “Faraklit” kelimesi iki türlü tefsir edilmiştir ki: Birisi “Şafî müşeffa” demektir. Bu ise Resulullah’ın bir sıfatıdır.❤️
İkincisi, hıristiyanlardan bir kısmı demiştir ki; Fariklit hak ile batılı ayıran demektir. Aslı “fâruk”tur, “lit” ise tahkik ve te’kit ifade eder. Bu suretle Fariklit, furkan sahibi demek olur. Bu da peygamberlerin sonuncusu olan Peygamber (s.a.v.) Efendimiz’in isimlerinden biridir. Hıristiyanların bu âyetleri anlamak istememeleri dalaletten başka bir şey değildir. Şafi’ müşeffa’ anlamına gelen Fariklit Yunanca’dan, ikincisi ise İbranîce’den alındığına göredir.❤️
Onuncusu: Bu âyetler eldeki Tevrat ile İncil’in muhtelif nüshalarında mevcut olan ve yahudilerle hıristiyanların, aslını değil, yalnızca mânâsını gizlemek maksadıyla yanlış te’villerle tahrif etmek istedikleri âyetlerdir. “Kendilerine kitabı verdiğimiz ehliyetli kimseler, onu, tilavetinin hakkını vere vere okurlar, çünkü ona inanırlar.” (Bakara, 2/121) âyetinin mânâsına uygun olarak bunlar kitabı hakkıyle okuyanlardır. İşte bu âyetler, onu hakkıyle okuyanlar arasında azıcık idraki, azıcık insafı olanlar için her türlü şüphe ve tereddüdü ortadan kaldırmaya yeten açık seçik belgelerdir. ❤️ Aslında Kur’ân’da bunların her birini doğrulayan çok sayıda âyet bulunmaktadır. Bunlardan başka, bazı tefsirciler, Tevrat ve İncillerden çıkarılarak aslı büsbütün ortadan kaldırılmış bazı önemli âyetlerin varlığından da söz etmişlerdir: Abdullah b. Abbas Hazretlerinden rivayet olunduğu üzere, Cenab-ı Allah, Tevrat’ta İsrailoğulları’na şöyle bir ahit vermiştir: “Ben, İsmail evladından bir ümmî peygamber göndereceğim, her kim ona tabi olur, getirdiği nuru tasdik ederse günahını bağışlar, kendisini cennete girdiririm ve ona iki ecir veririm; biri Musa’nın ve diğer peygamberlerin getirdiklerine uymanın ecri, biri de İsmail evladından ümmî peygamber Muhammed’in getirdiğine uymanın ecridir.” Bunun Kur’ân tarafından tasdiki: “Kur’ân’dan önce kendilerine kitap verdiklerimiz ona da iman ederler, onlar kendilerine Kur’ân okunduğu zaman, “Ona iman ettik, çünkü o Rabbimizden gelmiş bir hakikattir. Esasen biz ondan önce de zaten müslüman idik.” dediler. İşte bunlara ecirleri iki kerre ödenecektir… onlar kötülüğü iyilikle savarlar ve kendilerine verdiğimiz rızıktan harcarlar.” (Kasas, 28/ 52,53,54).❤️
Tevrat’ta, sonuncu peygamberin doğumu Mekke’de, meskeni Taybe’de, mülkü Şam’da ve ümmeti hammadûn diye vasfedildiği de nakledilmiştir.❤️
Yukarıda nakledilen ve bugün dahi mevcut bulunan Tevrat ve İncil âyetleri de kesinlikle gösteriyor ki, Cenab-ı Allah ötedenberi eski ümmetlerin her birine ileride gelecek ve hepsinin son hedefi olacak bir şanlı peygamberi haber vermiş, vaad ve müjde buyurmuş, gelmeden evvel hepsine onun gıyabında iman teklif eylemiş ve her Kitap ehli bunu kabul edip, Allah’a ahd ve misak vermiştir. Bu ahit ve bu âyetler gereğince ne Musevilik başlangıçtır, ne de Hıristiyanlık sonuçtur. Tevrat’a göre; Musa’ya benzeyen ve kitabı hep bismillah ile başlayan o peygamberin Hz. İsa olmadığı aşikardır. Ayrıca bizzat İncil âyetlerinin delaleti gereğince kendisinden sonra furkan sahibi ve hakkın ruhu olan o peygamberin teşrifini müjdelemiş olan İsa, dininin son hedef olmadığını açıkça itiraf etmiş, “Ben gitmezsem, size o gelmez.” diyerek son peygamber Efendimiz hakkında ümmetinden en son ahdi o almıştır. İşte bu vaad ve ahdi tasdik ve bilfiil gerçekleştirmek üzere Cenab-ı Allah “lâ raybe fih” yani içinde hiçbir şüphe bulunmayan Kitab-ı mübîn’i ve Furkan-ı hakîm’i ile son peygamber Muhammed Mustafa (s.a.v.) Efendimiz’i peygamber olarak göndermiş ve bundan dolayı İsrailoğulları’na ilk hitabında “Haydi bakalım siz benim ahdimi yerine getirin, ben de size verdiğim sözü yerine getireyim.” (Bakara, 2/40) ve “Yanınızdaki kitabı (Tevrat’ı) tasdik eden bir kitap olarak indirdiğim Kur’ân’a iman edin!” (Bakara, 2/41) ilâhî fermanları bu ahdin icra ve ifasını ve gereğinin yerine getirilmesini talep etmiştir. Bu konudaki bütün şüpheleri silip gidermek için aklî ve naklî her türlü delili gözler önüne sermiştir. En nihayet İbrahim’in dua ve kelimatına ve Hz. Yakub’un vasiyyetine dikkat çekerek, ihvanın mânâsını ve İslâm’ın aslını ve değerini anlatmış, meselenin özünü ve içyüzünü aydınlatmıştır.
Tamam, önce metindeki anlaşılması zor kelimeleri sade Türkçe karşılıklarıyla açıklayayım, sonra da sana ayrıntılı ve tefsirli bir yorum yapayım.
1. Kelime Açıklamaları
- Keramet → Allah’ın özel lütfu, mucizevi ihsanı
- İşrak → Aydınlanma, ışığın doğuşu
- Ziya → Parlak ışık
- Ümmet → Millet, topluluk
- Medyen → Hicaz ile Şam arasında bir bölge (Hz. Musa’nın bir süre yaşadığı yer)
- Sebâ → Yemen’deki Seba Krallığı
- Mezbah → Kurban kesme yeri, mabed
- Beyt → Allah’ın evi (Kâbe kastedilir)
- Hamdetmek / Hamd → Övmek, yüceltmek
- Farâ → Faran (Tevrat’ta geçen, Mekke bölgesi olarak tefsir edilen yer)
2. Metnin Genel İçeriği
Metin, Kitabı Mukaddes’in İşaya kitabında geçen ve Müslüman âlimlerce Hz. Muhammed (s.a.v)’e ve Mekke’ye işaret eden bölümlerden biridir. Metinde şu ana temalar var:
- Mekke’ye Yöneliş:
“Arkadaşın Mekke’ye niyet ediyor” ifadesi, kutsal bir şahsiyetin (İslam yorumuna göre Hz. Muhammed’in) Mekke merkezli bir davete başlayacağını anlatıyor.
- Zamanın Yaklaşması:
“Artık vaktin yaklaştı” ifadesi, ilahî planın gerçekleşme zamanının geldiğini vurguluyor.
- İlahî Nur ve Keramet:
“Rab sana tam bir işrakla parlayacak” — Allah’ın vahyinin ve hidayet ışığının Mekke’de zuhur edeceği bildiriliyor.
- Ümmetlerin Toplanması:
“Ümmetler senin nuruna yürüyecek” — farklı milletlerin İslam’ın rehberliğine gireceği anlatılıyor.
- Kâbe’nin Merkez Oluşu:
“Sen şehirlerin anasısın” — bu ifade, Kur’an’daki “Ümmü’l-Kurâ” (Şehirlerin Anası) tabirinin (Yusuf 12:45, Şûrâ 42:7) Tevrat’ta karşılığıdır.
- Hac ve Kurban:
“Ümmetlerin askerleri sana hac eyleyecek” ve “Farâ’nın koyunları sana gelecek” — dünyanın farklı yerlerinden Mekke’ye kurban ve ibadet için gelen hacıların tasviri.
- Ticaret ve Zenginlik:
“Denizin zahireleri sana meyledecek” — Mekke’ye ticaret yolları üzerinden mal ve bereket akacağı ifade ediliyor.
- Medyen ve Seba Halkı:
Bu bölgeler tarihsel olarak Mekke ticaret yollarının geçtiği yerlerdir; hac yolculuklarında da bilinir.
3. Ayrıntılı ve Tefsirli Yorum
Bu pasaj, klasik İslam âlimlerine göre İşaya kitabında Hz. Muhammed’in geleceğine ve Mekke’nin yüceltilmesine dair bir işaret olarak yorumlanmıştır. Tefsirde öne çıkan noktalar şunlardır:
- Nübüvvet İşareti:
“Vaktin yaklaştı” — peygamberlik zamanı gelmiş, beklenen Resûl ortaya çıkmak üzeredir.
- İlahî Vahyin Doğuşu:
“Tam işrak aydınlığı” — sabah güneşinin doğması gibi vahyin Mekke’de ortaya çıkışı.
- Evrensel Davet:
“Ümmetler senin nuruna yürüyecek” — İslam’ın evrenselliği, farklı milletlerin bu dine girişi.
- Kâbe’nin Yüceliği:
“Şehirlerin anasısın” — Mekke’nin hem dinî hem de coğrafi anlamda merkez oluşu.
- Hac ve Kurban:
Seba, Medyen, Faran halkı ve “ümmetlerin askerleri” ifadesi, hac mevsiminde Mekke’ye akın eden kervanlar ve müminlerdir.
- Ekonomik ve Manevî Bereket:
“Denizin zahireleri” — hem ticaret hem de manevi bereketin Mekke’ye gelmesi; hac sayesinde uluslararası bağlantılar.
- Allah’ın Beytinin Şanı:
“O zaman Ben, şanlı beytim için bir hamd ihdas edeceğim” — Allah’ın Kâbe’yi yüceltmesi ve ümmetin orada Allah’ı tesbih etmesi.
İşaya Kitabını hem tarihî hem de içerik açısından ayrıntılı şekilde açıklayalım ;
1. İşaya Kitabı Nedir?
- İşaya (İngilizce: Isaiah, İbranice: Yeshayahu — “RAB kurtarır” anlamında), Yahudi kutsal metinleri (Tanah) içinde yer alan ve Hristiyanların Eski Ahit’inde de bulunan peygamberlik kitabıdır.
- Yahudi geleneğinde “Neviim” (Peygamberler) kısmının içinde, Büyük Peygamberler kategorisindedir.
- Kitap, M.Ö. 8. yüzyılda yaşamış olan Peygamber İşaya’ya nispet edilir.
- Hem Yahudilik hem de Hristiyanlık için kutsal kabul edilir; İslam’da doğrudan vahiy kitabı olarak geçmez, ama peygamberlik geleneği içindeki bir metin olarak saygıyla anılır.
2. Tarihî Arka Plan
- İşaya, Kudüs’te krallara danışmanlık yapmış, İsrail’in kuzey ve güney krallıklarının tehlike altında olduğu dönemde görev yapmıştır.
- Dönemi: M.Ö. 740–681 yılları arası
- Politik bağlam: Asur İmparatorluğu’nun yükselişi, İsrail’in kuzey krallığının yıkılması, Yahuda Krallığı’nın ise hem Asur hem Babil tehdidi altında olması.
3. Kitabın Yapısı
İşaya Kitabı genelde üç ana bölüme ayrılır:
- 1–39. Bölümler — Tarihî ve politik uyarılar
- İsrail ve Yahuda’nın günahları, tövbe çağrıları, ilahî azap uyarıları
- Asur tehdidi ve kurtuluş müjdeleri
- Mesih’in gelişiyle ilgili erken işaretler
- 40–55. Bölümler — Teselli ve kurtuluş
- Babil sürgününden dönüş müjdesi
- “RAB’bin kulu” motifleri (Hristiyanlar burada Hz. İsa’yı, Müslüman yorumcular ise beklenen son peygamberi işaret görür)
- 56–66. Bölümler — Gelecek ümidi
- Adaletin yeniden tesisi
- Tüm milletlerin Allah’a yönelmesi
- Yeni gökler ve yeni yer metaforları
4. İçerik Özellikleri
- Şiirsel ve metaforik dil kullanır; çok güçlü mecazlar ve semboller barındırır.
- Yer yer doğrudan tarihî olaylara atıf yapar, yer yer ise geleceğe dair peygamberî vizyonlar sunar.
- Kurtarıcı (Mesih) kavramı yoğun biçimde yer alır.
- Bazı bölümler, özellikle İslam âlimlerince, Hz. Muhammed (s.a.v) ve Mekke’ye işaret eden peygamberlikler olarak yorumlanmıştır (ör. Faran Dağı, “Ümmü’l-Kurâ” benzetmeleri).
5. Sanatsal Tasvir
İşaya Kitabı’nı hayal et:
- Kudüs’ün dar sokaklarında, taş duvarlı evlerin arasında, beyaz giysili bir peygamber, elinde parşömen tomarlarıyla konuşuyor.
- Halkı hem uyarıyor hem müjdeliyor; kimi zaman sesini yükseltiyor, kimi zaman gözleri yaşlı.
- Bir yandan krallara “adaleti gözetin” diyor, diğer yandan uzak gelecekteki bir ilahî kurtuluşu anlatıyor.
- Dili, çölde yankılanan bir ezan gibi hem sert hem davetkâr.
6. İslamî Perspektif
- Kur’an’da İşaya ismi geçmez; ancak bazı müfessirler onu Şi‘ya veya Şa‘ya olarak tanımlar ve İsrailoğulları’na gönderilen peygamberlerden biri olduğunu söyler.
- İslam geleneğinde onun, İsrailoğulları’nı Tevrat’a uymaya çağırdığı, fakat büyük kısmının dinlemediği anlatılır.
- Bazı pasajlarının, Hz. Muhammed’in gelişi ve Mekke’nin kutsallığına işaret ettiği görüşü İslamî tefsir geleneğinde yaygındır.
Tamam, sana İşaya Kitabı’nda Hz. Muhammed (s.a.v) ve Mekke’ye işaret ettiği düşünülen bölümler ile ilgili bir tablo hazırlayacağım.
Tabloda şu sütunlar olacak:
- Bölüm / Ayet (İşaya Kitabı’ndan yeri)
- Orijinal Metin (Türkçe çeviri)
- İslamî Yorum (müfessirlerin değerlendirmesi)
- Kur’an’daki Paralel Ayet (benzer anlamı ifade eden kısım)
İşaya Kitabı’nda Hz. Muhammed’e İşaret Eden Bölümler
| Bölüm / Ayet | Orijinal Metin (Türkçe Çeviri) | İslamî Yorum | Kur’an’daki Paralel |
|---|
| İşaya 21:13–17 | “Arabistan çalılıklarında geceleyen kervanlar… Dedanlılar susayana su getirdi, aç olana ekmek sundu… Çünkü onlar kılıçtan, kılıç sallanmasından, yay gerilmesinden kaçarlar.” | Müfessirler burayı Mekke yakınındaki Hicaz bölgesi ve Hz. Muhammed’in hicreti sırasında yardım eden kabilelerle ilişkilendirir. | Tevbe 9:40 — “İki kişiden biri olarak mağarada…” |
| İşaya 42:1–4, 10–13 | “İşte kulum… Ona ruhumu verdim… O, adaleti ümmetlere ulaştıracak… Adalar onun şarkısını söyleyecek… Rab, savaşçı gibi çıkacak…” | “Kulum” ifadesi, Hz. Muhammed olarak yorumlanır. Burada bahsedilen “yeni şarkı”nın, Arapça Kur’an olduğu düşünülür. | Saff 61:6 — “Benden sonra gelecek, adı Ahmed olan bir Resul…” |
| İşaya 42:11 | “Çöl ve onun şehirleri seslerini yükseltsin, Kedarlılar oturduğu köyler sevinçle bağırışsın.” | Kedar, Hz. İsmail’in oğlu; soyundan gelenler Mekkeliler. Bu, Mekke’de vahyin yayılışına işaret olarak görülür. | Bakara 2:125 — “Kâbe’yi insanlar için toplanma ve güven yeri kıldık…” |
| İşaya 60:1–7 | “Kalk, parılda, çünkü ışığın geldi… Milletler senin ışığına gelecek… Medyen ve Efa’nın sürüleri sana gelecek… Seba halkı altın ve buhur getirip Rab’bin övgüsünü ilan edecek… Faran’ın koyunları sana gelecek, benim sunağımı razı edecek…” | “Faran” Mekke bölgesidir. Buradaki sahne, hac ibadetinin ve kurbanın tasviri olarak yorumlanır. | Âl-i İmrân 3:97 — “Orada apaçık işaretler vardır… Oraya yol bulan herkesin Kâbe’yi haccetmesi gerekir.” |
| İşaya 29:12 | “Okuma bilmeyene kitap verilerek ‘Bunu oku’ denilecek, o da ‘Ben okuma bilmem’ diyecek.” | Bu, Peygamberimizin Hira’da Cebrâil’in “Oku!” emrine “Ben okuma bilmem” (mâ ene biqâri’) demesine işaret olarak kabul edilir. | Alak 96:1–5 — “Oku! Seni yaratan Rabbinin adıyla…” |
4 Önemli Not
- Bu yorumlar İslamî tefsir ve tarih kaynaklarında yer alan açıklamalardır (Taberî, Kurtubî, İbn Kesîr gibi).
- Yahudi ve Hristiyan tefsirleri bu metinleri farklı şekilde yorumlar.
- “Faran”, “Kedar” gibi yer adlarının Mekke ile eşleştirilmesi Müslüman yorumculara özgüdür.
- Kur’an’daki paralel ayetler, anlam benzerliği açısından verilmiştir; doğrudan alıntı değildir.
Hz. Musa (aleyhisselâm), Hz. İbrahim’den (aleyhisselâm) sonra gelmiştir.
Kronolojik olarak peygamberlerin sıralaması şöyledir:
- Hz. İbrahim (yaklaşık M.Ö. 2000 civarı) — İsrailoğullarının atası, oğlu Hz. İshak, torunu Hz. Yakub (İsrail).
- Hz. Musa (yaklaşık M.Ö. 1300–1200 civarı) — İsrailoğullarını Mısır’dan çıkaran peygamber, Tevrat kendisine verilmiştir.
Dolayısıyla Hz. Musa, Hz. İbrahim’in soyundan gelen Yakub’un torunlarının neslinden ve yaklaşık 600–700 yıl sonra yaşamıştır.
Tamam, sana hem Kur’an’daki hem de tarihî kronolojiye göre Hz. İbrahim’den Hz. Musa’ya uzanan peygamberler zincirini, aradaki kuşakları da belirterek vereyim. Böylece Hz. Musa’nın Hz. İbrahim’den sonraki yeri netleşir.
1. Hz. İbrahim’den Hz. Musa’ya Peygamberler Zinciri
1. Hz. İbrahim (a.s.)
- Tahmini dönemi: M.Ö. 2000 civarı.
- Kur’an’da “Halîlullah” (Allah’ın dostu) olarak anılır.
- İki önemli oğlu: Hz. İsmail (Arabistan kolu) ve Hz. İshak (İsrailoğulları kolu).
- Kâbe’nin inşasında Hz. İsmail ile birlikte görev aldı.
2. Hz. İshak (a.s.)
- Hz. İbrahim’in oğlu, Hz. Yakub’un babası.
- İsrailoğullarının soy zinciri buradan başlar.
- Kur’an’da adı geçen salih peygamberlerden.
3. Hz. Yakub (a.s.) — İsrail
- Hz. İshak’ın oğlu.
- İsrailoğullarının atası olduğu için “İsrail” lakabıyla anılır.
- 12 oğlu oldu; bunlar “Beni İsrail” (İsrailoğulları) kabilelerini oluşturdu.
4. Hz. Yusuf (a.s.)
- Hz. Yakub’un 12 oğlundan biri.
- Kardeşleri tarafından kuyuya atıldı, Mısır’a köle olarak satıldı, orada vezir oldu.
- Kur’an’da Yusuf Suresi’nde detaylı anlatılır.
- Mısır’a yerleşmesi, İsrailoğullarının Mısır’a göçünün başlangıcıdır.
5. Hz. Efrayim (veya Levi) Nesli
- Yusuf’un kardeşleri ve onların çocukları İsrailoğullarının Mısır’da çoğalmasına vesile oldu.
- Bu dönemde birkaç kuşak peygamber gelmiş olabilir ancak Kur’an’da isimleri açıkça geçmez.
- Tevrat kaynaklarında Hz. Musa’dan önce Hz. Levi, Kehat ve Amram gibi isimler Musa’nın soyu olarak geçer.
6. Hz. Musa (a.s.)
- Tahmini dönemi: M.Ö. 1300–1200 civarı.
- İsrailoğullarını Firavun’un zulmünden kurtardı (Tevrat’ın verilmesi / Tur-i Sina olayı).
- Kardeşi Hz. Harun (a.s.) ona yardımcı ve vezir olarak görevlendirildi.
- Allah tarafından Tevrat ile görevlendirildi.
2. Zincirin Özeti
Hz. İbrahim
↓
Hz. İshak
↓
Hz. Yakub (İsrail)
↓
Hz. Yusuf ve kardeşleri (Beni İsrail’in Mısır’a yerleşmesi)
↓
Mısır’da birkaç nesil (Levi → Kehat → Amram)
↓
Hz. Musa & Hz. Harun
3. Kur’an’da Atıflar
- Bakara 136, Âl-i İmran 84: “İbrahim, İsmail, İshak, Yakub ve torunlarına; Musa’ya ve İsa’ya verilenlere iman ettik…”
- Yusuf Suresi: Yusuf’un Mısır’a yerleşmesi.
- Kasas Suresi: Musa’nın doğumu, gençliği, peygamber oluşu.
“Bu cümleden olarak: nassı mevcuttur.” ifadesini parçalara ayıralım:
- “Bu cümleden olarak”
- Eski Osmanlıca/Türkçe üslupta “bu bağlamda”, “buna kıyasen”, “bu anlamda”, “bu sebeple” gibi bir anlam taşır.
- Yani önce bir bilgi verilir, ardından “bu cümleden olarak” denerek o bilgiden hareketle yeni bir şey söylenir.
- “nassı mevcuttur”
- Nass: Dini literatürde, özellikle Kur’an ve sahih hadis gibi kesin ve bağlayıcı delillere verilen isimdir.
- “Nassı mevcuttur” = “Bunun hakkında kesin bir nass (ayet veya hadis) vardır” demektir.
Tümüyle anlamı:
“Bu bağlamda (yukarıda söylenene dayanarak), bununla ilgili kesin bir ayet veya hadis mevcuttur.”
Yani bir konu anlatılırken, “bu husus hakkında Kur’an veya sünnette açık ve kesin bir delil vardır” demek için kullanılır.
“Şafî müşeffa” ifadesini kelime kelime ve anlam olarak açıklayayım:
1. Şafî (شافع)
- Arapça şefaat eden, aracı olan demektir.
- Kıyamet günü günahkâr müminler için Allah’ın affını isteyen kişi anlamında kullanılır.
- Burada kastedilen, Resûlullah’ın (s.a.v.) ümmeti için şefaat etmesidir.
2. Müşeffa (مشفع)
- “Şefaatine icabet edilmiş”, “şefaatı kabul olunmuş” demektir.
- Yani sadece şefaat eden değil, şefaati Allah katında makbul olan kişi.
3. Cümlenin anlamı
“Birisi ‘Şafî müşeffa’ demektir. Bu ise Resûlullah’ın bir sıfatıdır.”
Bu, “Şafî müşeffa” ifadesi şefaat eden ve şefaati kabul edilen anlamına gelir ve bu sıfat, özel olarak Peygamber Efendimiz’e aittir demektir.
4. Tasavvufî derinlik
Tasavvufta “Şafî müşeffa” sıfatı, Resûlullah’ın Rahmeten li’l-Âlemîn (âlemlere rahmet) oluşunun kıyametteki en büyük tecellilerinden biri olarak görülür. Çünkü O, sadece ümmetine değil, bütün insanlığa rahmet kapısının son temsilcisidir.
Bu cümle, Tevrat’ta geçen (veya geçmiş olduğu rivayet edilen) bazı ifadelerin, İslâmî kaynaklarda Hz. Muhammed (s.a.v.)’in vasıflarına işaret ettiğini söyleyen bir rivayeti özetliyor.
Madde madde açarsak:
1. “Sonuncu peygamber”
- Burada kastedilen, Hz. Muhammed (s.a.v.)’dir.
- “Sonuncu peygamber” ifadesi, Hâtemü’n-Nebiyyîn (peygamberlerin mührü) anlamına gelir.
2. “Doğumu Mekke’de”
- Hz. Peygamber’in doğduğu yer olan Mekke’yi açıkça belirtir.
- Bu, hem tarihî hem de rivayetlerde sabit bir bilgidir.
3. “Meskeni Taybe’de”
- Taybe → Medine-i Münevvere’nin isimlerinden biridir.
- “Meskeni Taybe’de” = Hicret edip orada yaşayacağı yerin Medine olacağını ifade eder.
4. “Mülkü Şam’da”
- Buradaki “mülk” kelimesi, “hâkimiyet alanı” anlamındadır.
- Şam bölgesi, Hz. Ömer döneminde İslâm topraklarına katılmış ve İslâm devletinin önemli merkezlerinden biri olmuştur.
- Bazı rivayetlerde bu, Hz. Peygamber’in davetinin Şam topraklarına ulaşacağı veya oranın ümmetin yönetiminde önemli bir bölge olacağı şeklinde yorumlanır.
5. “Ümmeti hammadûn”
- Hammadûn (حمادون): “Çokça hamd edenler” demektir.
- Bu, Hz. Peygamber’in ümmetinin belirgin sıfatlarından biridir: Allah’a çokça hamd eder, şükrederler.
- Hadislerde, bu sıfat ümmetin ibadet ve dua tarzının bir övgüsü olarak geçer.
6. Genel anlam
Cümle şöyle açıklanabilir:
Tevrat’ta, son peygamberin doğum yerinin Mekke, yaşayacağı yerin Medine (Taybe), hâkimiyetinin Şam bölgesine ulaşacağı ve ümmetinin çokça Allah’a hamd eden kimseler olacağı bildirilmiştir.